Süd məhsullarının bitki əsaslı alternativləri yod çatışmazlığı riskini artıra bilər

Süd məhsullarını, hətta qismən də olsa, zənginləşdirilməmiş bitki əsaslı alternativlərlə əvəz etmək bəzi vacib qida maddələrinin çatışmazlığına səbəb ola bilər.

"PostMedia" xəbər verir ki, bu nəticəyə Böyük Britaniyanın Sarrey Universitetinin tədqiqatçıları gəliblər, işin nəticələri isə "The Lancet Planetary Health" jurnalında dərc olunub.

Belfastdakı Kuins Universitetinin həmkarları ilə birlikdə aparılan tədqiqat Birləşmiş Krallıqda bu sahədə ilk işdir. Alimlər süd, qatıq və pendirin mağazalarda satılan bitki əsaslı alternativlərlə əvəz olunmasının insanın mikronutrient qəbuluna təsirini araşdırıblar.

Tədqiqatçılar Milli Pəhriz və Qidalanma Sorğusunun 18 aylıqdan 100 yaşadək 3500-dən çox iştirakçının məlumatlarından istifadə ediblər. Yeni modelləşdirmə üsulu ilə süd məhsullarının tərkibindəki dörd vacib maddə üzrə dəyişikliyi qiymətləndiriblər. Bunlar yod, kalsium, riboflavin (vitamin B2) və vitamin B12-dir.

Nəticələrə görə, süd məhsullarının cüzi hissəsinin belə bitki əsaslı alternativlərlə əvəz olunması dörd maddənin hamısının qəbulunda nəzərəçarpacaq azalmaya gətirib çıxarır. Ən həssas maddə yod olub.

Cari bazar şəraitində süd məhsullarının yalnız 20–35 %-nin bitki alternativləri ilə əvəzlənməsi yod çatışmazlığını yeniyetmə qızlarda 54 %-dən 65 %-ə, 19–49 yaşlı qadınlarda isə 32 %-dən 42 %-ə qaldırıb. Tam əvəzləmə zamanı yod çatışmazlığı yeniyetmə qızlarda 80 %-ə, yeniyetmə oğlanlarda isə 72 %-ə çatıb.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Sarrey Universitetinin dosenti Sara Bat bildirib ki, Böyük Britaniya yod çatışmazlığına xüsusilə həssasdır, çünki ölkədə duzun yodlaşdırılması kimi ümumi siyasət yoxdur.

"İnsanlar yodun nə qədər vacib olduğunu bilməyə də bilər. Yod maddələr mübadiləsini tənzimləyən, sağlam böyüməyə və beyin inkişafına dəstək verən qalxanabənzər vəz hormonlarının yaranması üçün lazımdır. Hamiləlik dövründə ehtiyac artır, lakin hamiləlikdən əvvəl də ehtiyatların kifayət qədər olması vacibdir. Çoxları süd məhsullarının, xüsusilə Böyük Britaniyada, yodun əsas mənbəyi olduğunu və zənginləşdirilməmiş bitki alternativlərində yodun çox az olduğunu da bilmir", — deyə Bat qeyd edib.

Tədqiqatın həmmüəllifi, Sarrey Universitetinin elmi işçisi Keyti Nikol isə vurğulayıb ki, ekoloji dayanıqlıq məqsədilə bitki əsaslı pəhrizlərə maraq artır. Onun sözlərinə görə, bu alternativlərin süd məhsullarındakı mikronutrientləri tam əvəz edib-etmədiyini bilmək lazımdır. Bu, xüsusilə mikronutrient çatışmazlığı riski daha yüksək olan kiçik yaşlı uşaqlar və yeniyetmə qızlar üçün önəmlidir.

Alimlər həmçinin bitki əsaslı süd alternativlərinin mikronutrientlərlə məcburi zənginləşdirilməsinin çatışmazlığın qarşısını ala biləcəyini yoxlayıblar. Belə zənginləşdirmə süd məhsulları əvəz olunduqda mikronutrient qəbulunun azalmasının qarşısını alıb. Lakin bu halda da yeniyetmə qızların 59 %-də yod çatışmazlığı qalıb.

Yodla zənginləşdirilmiş çörək isə vəziyyəti yaxşılaşdırıb və yeniyetmə qızlarda çatışmazlığı 37 %-ə endirib. Müəlliflərin fikrincə, ən effektiv yol bitki əsaslı süd alternativlərinin məcburi zənginləşdirilməsini yodlu çörəklə birləşdirməkdir.

Kuins Universitetinin Bioloji Elmlər Məktəbindən Enn Nuccent tədqiqatın metodunu izah edib. Əvvəlcə milli qida sorğusunda süd məhsulları olan bütün yeməklər və reseptlər müəyyən edilib. Sonra süd məhsulları bərabər çəkidə bitki alternativləri ilə əvəz olunub. Alimlər supermarketlərdə satılan alternativlərin tərkibinin müxtəlif ola biləcəyini nəzərə alıb və hər birinin seçilmə şansını bərabər ediblər.

Nikol vurğulayıb ki, qidalanma siyasəti ekoloji hədəflərlə birgə inkişaf etməlidir, dayanıqlı pəhrizlərə keçid isə ictimai sağlamlığı təhlükəyə atmamalıdır. Onun sözlərinə görə, qidaların zənginləşdirilməsi bunun yollarından biridir, lakin bunun üçün dövlət siyasəti lazımdır.

Mütəxəssislər pəhrizi dəyişməzdən əvvəl, xüsusilə hamilə qadınlar, uşaqlar və yeniyetmələr üçün həkimlə və ya diyetoloqla məsləhətləşməyi tövsiyə edir.