Dünyanın ən böyük şəhərlərinin altında torpaq çökür: alimlər 107 ölkəni araşdırıblar

Mexiko şəhərinin bəzi ərazilərində torpaq ildə təxminən 21,7 santimetr çökür. İndoneziyanın Medan və Bandunq şəhərlərində, eləcə də İranın İsfahan şəhərində isə bütövlükdə şəhər miqyasında ən yüksək torpaq çökməsi göstəricilərindən bəziləri qeydə alınıb. Bu nəticəyə dünyanın 107 ölkəsində yerləşən 465 şəhərdə Yer səthinin hərəkətinə dair peyk məlumatlarını təhlil edən tədqiqatçılar gəliblər.

"PostMedia" xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri Nature Cities jurnalında dərc olunub.

Şenli Tao, Se Hun və onların həmkarları 2014–2023-cü illər ərzində aparılmış peyk müşahidələrinin məlumatlarını araşdırıblar. Onlar müxtəlif şəhərlərdə Yer səthinin nə qədər sürətlə çökdüyünü və ya yüksəldiyini qiymətləndirərək torpaq çökməsinin miqyasını müqayisə edib, risklərin arta biləcəyi əraziləri müəyyənləşdiriblər.

Torpaq çökməsi Yer səthinin tədricən aşağı enməsidir. Bu proses binalara və onların bünövrələrinə zərər vura, drenaj və kanalizasiya sistemlərinin işini poza, həmçinin daşqın riskini artıra bilər. Bununla belə, indiyədək bu hadisənin qlobal miqyasda qiymətləndirilməsini müqayisə etmək çətin olub. Əvvəlki tədqiqatlar müxtəlif dövrləri əhatə edib, fərqli metodlardan istifadə edib və ya yalnız məhdud sayda şəhəri araşdırıb.

Tədqiqatçılar torpaq çökməsinin ən yüksək yerli sürətini Mexiko şəhərində aşkar ediblər. Ayrı-ayrı ərazilərdə Yer səthi ildə təxminən 217 millimetr aşağı enir. Bununla belə, şəhər üzrə median göstərici ildə təxminən 8 millimetr təşkil edir. Bu fərq hətta bir meqapolisin daxilində torpaq çökməsinin sürətinin nə qədər dəyişə biləcəyini göstərir. Meksikanın digər şəhəri Torreonda isə torpaq ildə təxminən 17 millimetr çökür.

Asiyada şəhər miqyasında torpaq çökməsinin ən yüksək median göstəriciləri Medanda — ildə təxminən 33 millimetr, İndoneziyanın Bandunq şəhərində — 22 millimetr və İranın İsfahan şəhərində — 11 millimetr qeydə alınıb.

Bununla yanaşı, Boston, Nyu-York, London, Pekin, Tokio, Seul, Sidney, Montevideo və Neapolda Yer səthinin hərəkəti ümumilikdə nisbətən sabit qalıb. Bu şəhərlərdə torpağın çökməsi və ya yüksəlməsi üzrə hesablanmış göstəricilər ildə 0,1–1,9 millimetr arasında dəyişib. Müəlliflər belə kiçik dəyişikliklərin ehtiyatla şərh edilməli olduğunu vurğulayırlar.

Tədqiqatın bir sıra məhdudiyyətləri də var. Araşdırma doqquz ili əhatə edib və böyük şəhərlərdə torpaq səthinin nisbi, yerli çökməsinə diqqət yetirib. İnzibati sərhədlərdən kənarda yerləşən bəzi ərazilər təhlilə daxil edilməmiş ola bilər. Yerüstü ölçmə stansiyalarının sayının kifayət etmədiyi bölgələrdə isə qiymətləndirmələrin qeyri-müəyyənliyi daha yüksəkdir.

Müəlliflərin fikrincə, gələcək monitorinq aşkar edilmiş tendensiyaların davam edib-etmədiyini müəyyənləşdirməyə imkan verəcək. Bu, həmçinin hakimiyyət orqanlarına mühəndislik tədbirlərinin və şəhər infrastrukturunun əlavə mühafizəsinin tələb olunduğu əraziləri daha dəqiq müəyyən etməyə kömək edəcək.