Öhdəlik qorxusundan “səni sevirəm” etirafına qədər: alimlər müasir sevginin mərhələlərini müəyyən ediblər

Gənclər getdikcə daha çox şikayət edirlər ki, müasir tanışlıqlar fotolar əsasında insanları seçməkdən ibarət şəxssiz bir prosesə çevrilib, öhdəlik götürmək qorxusu isə münasibətlər qurmağa mane olur. Lakin öz sevgi hekayələrindən danışarkən onlar bunu tamamilə fərqli şəkildə təsvir edirlər: qorxuları dəf etmək və başqa bir insana etibar etməyi öyrənmək bahasına əldə edilən möcüzə kimi.

Belə nəticəyə Monreal Universitetinin sosioloqu Jül Pektor-Laleman gəlib. O, üç böyük şəhərdə gənclərin münasibətləri haqqında danışdıqları hekayələri araşdırıb.

"PostMedia" xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Sexuality & Culture" jurnalında dərc olunub.

Dörd il ərzində tədqiqatçı Monreal, Paris və Nyu-Yorkda yaşayan 18–35 yaş arası 41 nəfəri müşahidə edib. Onlardan 13-ü ilə bir il yarım ərzində daha intensiv işləyib. İştirakçılar arasında heteroseksual və LGBTQ+ şəxslər, subaylar və münasibətdə olanlar, monoqam və qeyri-monoqam münasibətləri dəstəkləyənlər olub.

Romantik hisslərin gündəlik həyatda necə təzahür etdiyini anlamaq üçün Pektor-Laleman hətta Monrealda yerləşən barlardan birində qabyuyan kimi işləməyə başlayıb. Orada o, “jestlərin qrammatikasını” — bel nahiyəsinə toxunuşları, çiyinə söykənən başı və yaxınlığın digər ifadələrini müşahidə edib. Daha sonra bu müşahidələri müsahibələr zamanı eşitdiyi hekayələrlə müqayisə edib.

Tədqiqatçını tanışlıq tətbiqlərindən narazılığın nə qədər geniş yayıldığı təəccübləndirib. İştirakçılar bu tətbiqləri fastfud məntəqələri və supermarketlərlə müqayisə edirdilər. Onların fikrincə, burada insanlar əsasən xarici görünüşlərinə görə qiymətləndirilir, tərəfdaş axtarışı isə istehlak prosesinə çevrilir. Bəziləri öhdəlik götürməkdən, rədd edilməkdən qorxduqlarını və narahat bağlılıq yaşadıqlarını bildiriblər.

Belə pessimizm romantik sevginin tənəzzülü haqqında yazan fransız-israilli sosioloq Eva İlluzun nəzəriyyələri ilə səsləşir. Lakin Pektor-Laleman hesab edir ki, sevginin yoxa çıxması barədə təsəvvürlər reallığa tam uyğun gəlmir. Onun sözlərinə görə, 2021-ci ildə Kanadada münasibətdə olan insanların payı təxminən 1921-ci ildəki səviyyədə olub, boşanma göstəricisi isə 1980-ci illərin sonlarından etibarən davamlı şəkildə azalır.

Əsas ziddiyyət tədqiqatçı iştirakçılardan öz münasibətləri barədə danışmağı xahiş etdikdə üzə çıxıb. Sevgi böhranı haqqında ümumi mülahizələri nağılı xatırladan şəxsi hekayələr əvəz edib. Pektor-Laleman təkrarlanan üç mərhələ müəyyənləşdirib: möcüzə, qəhrəmanlıq və sağalma.

İlk mərhələdə sevgi gözlənilmədən yaranır. İştirakçılar münasibət axtarmadıqlarını, hətta tərəfdaşları ilə tanış olduqları vaxt münasibətlərdən qorxduqlarını danışıblar. Tanışlıq tətbiq vasitəsilə, ortaq dostların köməyi ilə və ya təsadüf nəticəsində baş verə bilərdi. Heç kim baş verənləri açıq şəkildə tale adlandırmasa da, əvvəlcədən müəyyən edilmişlik hissi onların hekayələrində daim özünü göstərirdi.

Daha sonra qorxuları dəf etmək mərhələsi gəlirdi. Münasibət qurmaq üçün insanlar etimadsızlıqlarını, ağrılı ayrılıqların təsirini və ya zərərli ailə münasibətlərinin yaratdığı nəticələri aradan qaldırmalı olurdular. Öz narahatlıqları, keçmişləri və emosional yaraları haqqında açıq danışmağa hazır olmaq mühüm məqama çevrilirdi. İlk sevgi etirafına aparan yol iştirakçılar tərəfindən cəsarət tələb edən bir sınaq kimi təsvir olunurdu. Beləliklə, sevgi artıq sadəcə təsadüfi hadisə deyil, şəxsi səylərin nəticəsi kimi təqdim edilirdi.

Nəhayət, münasibətlər sağaldıcı məna qazanırdı. İştirakçılar yaxınlığın onlara keçmiş psixoloji çətinlikləri aşmağa, vərdiş etdikləri davranış modellərini dəyişməyə və emosional məmnunluğun yeni formalarını kəşf etməyə kömək etdiyini bildirirdilər.

Tədqiqatçının fikrincə, insanın öz sevgi münasibətinin bənzərsiz olduğuna inanması, böyük ölçüdə, onu ətraf aləmlə müqayisə etməsindən qaynaqlanır. İnsanlar öz münasibətlərini həqiqi və dərin münasibətlər kimi təsvir edirlər, çünki müasir tanışlıq mədəniyyətini səthi və romantikadan məhrum hesab edirlər.

Pektor-Laleman nümunə olaraq Fransada keçirilmiş sorğunu göstərir. Sorğu iştirakçılarının 80%-i romantikadan məhrum bir dövrdə yaşadıqlarını bildirib, lakin 64%-i şəxsən özlərinin romantik olduğunu etiraf edib. Gənc respondentlər arasında bu göstərici 74%-ə çatıb.

“Sevgidə əsas tendensiya axına qarşı üzməkdir”, — deyə tədqiqatçı yekunlaşdırır.

Onun fikrincə, romantik klişelərin tənqidi özü də sevgi mədəniyyətinin bir hissəsinə çevrilib. İnsanlar müasir tanışlıq mədəniyyətini tənqid edə və eyni zamanda öz şəxsi hekayələrinin digərlərindən fərqləndiyinə inana bilərlər. Məhz bu ziddiyyət onlara romantik olmadığını düşündükləri bir dövrdə belə, şəxsi münasibətlərini müstəsna və bənzərsiz bir hadisə kimi yaşamağa imkan verir.