Məşhur pestisid Parkinson xəstəliyi riskini 2,5 dəfədən çox artırır

Yeni tədqiqat göstərib ki, geniş istifadə olunan xlorpirifos pestisidinə uzun müddətli məruz qalma Parkinson xəstəliyi riskini 2,5 dəfədən çox artırır. "Molecular Neurodegeneration" tibbi jurnalında dərc olunan məqalə əhali məlumatlarını laboratoriya təcrübələri ilə birləşdirib, bu da nəticələrin xüsusilə əhəmiyyətli olmasını təmin edir.

Tədqiqatçılar Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkən 829 xəstə və 824 sağlam iştirakçının məlumatlarını analiz edərək, xlorpirifosun istifadə edildiyi ərazilərdə uzun müddət yaşayanlarla xəstəliyin meydana çıxması arasındakı əlaqəni araşdırıblar. Nəticədə məlum olub ki, xlorpirifosla uzun müddət təmasda olan insanlar Parkinson xəstəliyi inkişaf etdirmək riskinə 2,5 dəfə daha çox malikdir.

Tədqiqatçılar xlorpirifosun beyinə necə zərər verə biləcəyini daha yaxşı anlamaq üçün heyvanlar üzərində eksperimentlər aparıblar. Siçanlar 11 həftə boyunca xlorpirifos aerosollarına məruz qalıb ki, bu da insanların tipik təsirini təqlid edir. Bu heyvanlarda hərəkət pozuntuları və dopamin istehsal edən neyronların itkisi müşahidə olunub, bu da Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkən insanlara bənzərdir.

Əlavə olaraq zebrafish (Danio rerio) üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, xlorpirifos avtosomal prosesləri pozur — zədələnmiş zülalların və orqanoidlərin hüceyrədən atılmasını təmin edən mexanizmi, bu isə neyronların ölümünə səbəb ola bilər. Tədqiqatçılar bu prosesi bərpa etdikdə və ya alfa-sinuklein zülalını çıxardıqda, neyronlar zədədən qorunub.

ABŞ-da xlorpirifos 2001-ci ildə ev istifadəsi üçün qadağan edilib, 2021-ci ildən isə kənd təsərrüfatında istifadəsi məhdudlaşdırılıb, lakin hələ də ABŞ-da bəzi məhsullarda və digər ölkələrdə geniş istifadə olunur.

Bu nəticələr göstərir ki, Parkinson xəstəliyinin inkişafında yalnız genetik predispozisiya deyil, ətraf mühit amilləri də mühüm rol oynayır. Pestisidlərin sinir sisteminə təsirini anlamaq qabaqlayıcı tədbirlər, erkən diaqnostika və mümkün terapevtik müdaxilə strategiyalarının hazırlanmasına kömək edə bilər.