Alimlər genetikanın uzunömürlülüyə təsirini araşdırıblar

Science jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat göstərir ki, genetika insanın ömür uzunluğunda əvvəl düşünüldüyündən xeyli daha böyük rol oynaya bilər.

Əkizlər və digər qohumların məlumatlarının təhlili əsasında alimlər müəyyən ediblər ki, əhali arasında ömür uzunluğundakı fərqlərin təxminən 50–55%-i irsi genetik amillərlə bağlıdır. Bu göstərici əvvəlki qiymətləndirmələri (adətən 6–25%) əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.

Yeni yanaşmanın əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, tədqiqatçılar qocalmanın bioloji prosesləri ilə əlaqəli olmayan xarici amillərin — bədbəxt hadisələr, yoluxucu xəstəliklər və digər ölüm səbəblərinin — təsirini ayrıca nəzərə alıblar. Bu “xarici” səbəblər istisna edilib, yaşla bağlı xəstəliklər və qocalmanın bioloji mexanizmləri ilə əlaqəli daxili səbəblərə fokuslananda, genetikanın ümumi ömür uzunluğuna töhfəsinin daha yüksək olduğu ortaya çıxıb.

Alimlər İsveç, Danimarka və ABŞ-da yaşayan böyük əhali qruplarından olan həm bir yumurta (genetik materialı eyni), həm də iki yumurta (genetik oxşarlığı təxminən 50%) əkizlərinin məlumatlarından istifadə ediblər. Onların ömür uzunluqlarının müqayisəsi irsiyyətin payını daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verib.

Nəticələr göstərir ki, ölümün xarici səbəbləri çıxarıldıqda genetikanın insanın yaşadığı illərə təsiri xüsusilə güclənir. Bununla yanaşı, qalan 45–50% hələ də mühit və həyat tərzi amilləri — qidalanma, fiziki aktivlik, zərərli vərdişlər, sosial şərait və tibbi xidmətə çıxış — ilə əlaqəlidir.

Bu qiymətləndirmələr insanın “yalnız genlərə görə mütləq uzun yaşayacağı” anlamına gəlməsə də, qocalmanın bioloji mexanizmləri və yaşla bağlı xəstəliklərin əhəmiyyətli genetik komponentə malik olduğunu vurğulayır. Bu biliklər sağlamlığın qorunması və aktiv həyat dövrünün uzadılması yollarını anlamaq üçün vacibdir.