Astronomlar iki planetin toqquşmasını real vaxtda izləyiblər

Astronomlar çox nadir kosmik hadisəni qeydə alıblar: uzaq ulduz sistemində iki planet toqquşaraq nəhəng, qızmar dağıntı buluduna çevrilib. Bu hadisə miqyasına görə təxminən 4,5 milyard il əvvəl Ayın yaranmasına səbəb olan kosmik toqquşmanı xatırladır.

"PostMedia" xəbər verir ki, tədqiqat nəticələri 11 mart 2026-cı ildə "The Astrophysical Journal Letters" jurnalında dərc olunub.

Hadisə bizdən təxminən 11 min işıq ili uzaqlıqda yerləşən "Gaia20ehk" ulduzu ətrafında qeydə alınıb.

Bu ulduz normalda sabit olsa da:

• 2016-cı ildən etibarən parlaqlığında kəskin düşmələr müşahidə olunub

• 2021-ci ildən sonra isə işıq dəyişmələri xaotik xarakter alıb

Alimlər əvvəlcə səbəbi ulduzda axtarsalar da, sonradan məlum olub ki, problem ulduzda deyil.

Araşdırmalar göstərib ki:

• ulduzun qarşısından keçən nəhəng toz və dağıntı buludu işığı zəiflədir

• bu bulud isə iki planetin toqquşması nəticəsində yaranıb

Alimlərin fikrincə, planetlər əvvəlcə bir neçə dəfə bir-birinə toxunub, daha sonra isə:
güclü, dağıdıcı toqquşma baş verib
böyük miqdarda qızmar maddə kosmosa səpələnib

İnfraqırmızı müşahidələr də bunu təsdiqləyib — görünən işıq azalarkən, istilik şüalanması kəskin artıb.

Hazırda dağıntı buludu ulduzdan təxminən 150 milyon km məsafədə yerləşir — bu, demək olar ki, Yer ilə Günəş arasındakı məsafəyə bərabərdir.

Bu ssenari alimlərə tanışdır:

• erkən dövrdə Yer Mars ölçülü Teya hipotetik planeti ilə toqquşmuşdu

• nəticədə Ay formalaşmışdı

Ayın mövcudluğu Yer üçün həyati rol oynayır:

• planetin fırlanma oxunu sabitləşdirir

• okeanlarda gelgitləri (qabarma–çəkilmə) yaradır

• iqlim və geoloji proseslərə təsir edir

Bu səbəbdən alimlər belə toqquşmaların nə qədər tez-tez baş verdiyini anlamağa çalışırlar.

Bu müşahidə astronomiya üçün böyük addımdır. İlk dəfə olaraq alimlər:
planetlərin toqquşmasını demək olar ki, real vaxtda izləyiblər və bu prosesin yeni “Ay” tipli peyklərin yaranmasına necə səbəb ola biləcəyini öyrənirlər

Əgər belə hadisələr tez-tez baş verirsə, bu o deməkdir ki, kainatda həyat üçün uyğun şərait yaradan planet sistemləri düşündüyümüzdən daha çox ola bilər.