Alimlər insanların niyə soyuğu hiss etdiyini və mentolun təsirinin səbəbini müəyyən ediblər

Alimlər ilk dəfə molekulyar səviyyədə göstərilən görüntüləri əldə ediblər ki, insan bədəni necə soyuğu hiss edir və niyə mentol sərinlik hissi yaradır, baxmayaraq ki, həmin anda temperatur düşmür.

”PostMedia” xəbər verir ki, bu, müasir kriyoelektron mikroskopiya texnikası sayəsində mümkün olub və alimlərə dəri, ağız və gözlərin sinir hüceyrələrinin membranlarında yerləşən “TRPM8” adlı sensor zülalı əməliyyat vəziyyətində “görməyə” imkan verib.

TRPM8 zülalı bir növ mikroskopik termometr kimi fəaliyyət göstərir. Ətraf mühitin temperaturu təxminən 8–28° Selsi (46–82° Farenheit) aralığına düşəndə kanal açılır və ionların hüceyrəyə daxil olmasına imkan verir, nəticədə sinir siqnalı yaranır ki, beyin bunu soyuq kimi qəbul edir.

Elmi baxımdan əhəmiyyətli irəliləyiş odur ki, alimlər müəyyən ediblər ki, soyuq və kimyəvi maddələr bu kanalı necə aktivləşdirir. Soyuq TRPM8 kanalının mərkəzi hissəsində struktur dəyişikliklər yaradır, mentol isə (nanə ekstraktının aktiv tərkibi) zülalın başqa hissəsinə bağlanaraq onun formasını dəyişdirir və nəticədə kanalı açır. Soyuq və mentol birlikdə təsiri gücləndirir, bu isə alimlərə ilk dəfə olaraq kanalın açıq vəziyyətdə olduğunu müşahidə etməyə imkan verib.

Bu yalnız temperatur hissinin fiziologiyasını anlamaq üçün deyil, həm də tibbdə vacibdir. TRPM8 funksiyasının pozulması xroniki ağrı, miqren, göz quruluğu sindromu və bəzi xərçəng növləri ilə bağlıdır. Kanalın aktivləşmə mexanizmini və strukturunu başa düşmək, onun funksiyasını dəyişə biləcək daha dəqiq dərmanların hazırlanması üçün əsas rol oynayır. Məsələn, klinik praktikada mentol analoqu əsasında hazırlanmış göz damcıları “TRPM8”i stimullaşdırır və göz quruluğu zamanı kömək edir.

Başqa sözlə, alimlər indi molekulyar səviyyədə başa düşürlər ki, fiziki soyuq və mentol kimi kimyəvi maddələr necə sərinlik hissi yaradır və bu uzun müddətli bioloji suallara cavab verərək yeni terapevtik strategiyaların yolunu açır.