Yer üzündə yalnız bir zəhərli primat var

Məməlilərin ali dəstəsinin nümayəndələri olan primatlar – o cümlədən insanlar – məqsədlərinə çatmaq üçün adətən zəhərə güvənmirlər. Bu qrupun üzvləri əsasən ağıl və gücün birləşməsinə arxalanırlar. Lakin alimlərin fikrincə, bu qaydanın bir maraqlı istisnası var: dünyanın yeganə zəhərli primatı. Onun mövcudluğunu təsəvvür etmək belə çətin olardı.

"PostMedia" xəbər verir ki, bu barədə "IFLScience" nəşri məlumat yayıb.

"Yavaş loris" (slow loris) elmdə məlum olan yeganə zəhərli primatdır və bu xüsusiyyət onu zəhərli məməlilərin “elit klubu”na daxil edir. Bu kluba ornitorinq, bəzi yeraltı gəmiricilər, Avropa kor-köpəyi və bir neçə digər heyvan növü də daxildir.

Tədqiqatçıların fikrincə, yavaş lorislər Nycticebus cinsinə aiddir və bu cinsə daxil olan bir neçə növ əsasən Cənub-Şərqi Asiyada ağaclarda yaşayır, yazır «Fokus». Onlar əsasən gecə həyat tərzi sürür və böyük gözlərindən istifadə edərək qaranlıqda həşəratları və digər kiçik canlıları ovlayırlar. Növdən asılı olaraq ölçüləri dəyişir və adətən 20–38 santimetr uzunluğa çatır.

Yavaş lorislər son dərəcə sevimli görünüşə malikdirlər, lakin təhlükə zamanı olduqca aqressiv və əraziçi ola bilirlər. Bu isə onları rəqibə qarşı zəhərli dişləmədən istifadə etməyə vadar edir.

Araşdırmalar göstərir ki, hücumdan əvvəl bu kiçik primatlar qoltuqaltı nahiyələrini yalayaraq bazial vəzidən yağabənzər maddə əldə edirlər. Bu maddə tüpürcəklə birləşdikdə güclü zəhərə çevrilir və onların dişlərindəki yivlərə dolur. Daha sonra yavaş loris kifayət qədər güclü dişləmə ilə – hətta sümüyü deşəcək qədər – zəhəri təhlükə yaradan qarşı tərəfə yeridir.

Maraqlıdır ki, yavaş lorislər zəhərdən təkcə yırtıcılara və ovlarına qarşı deyil, həm də öz növdaşlarına qarşı istifadə edirlər. 2020-ci ildə aparılan bir araşdırmada alimlər 82 Yava yavaş lorisini tutmuş və onların təxminən 20%-nin digər lorislər tərəfindən yetirilmiş təzə yaralara malik olduğunu müəyyən ediblər. Növ daxilində zəhərin bu cür rəqabət məqsədli istifadəsi heyvanlar aləmində olduqca nadir hadisədir, çünki əksər canlılar zəhəri yalnız digər növlərə qarşı hücum və ya müdafiə üçün istifadə edirlər.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Anna Nekarisin sözlərinə görə, o və həmkarları müəyyən ediblər ki, yavaş lorislər öz zəhərlərini digər növlərə, o cümlədən insanlara qarşı da istifadə edə bilirlər. Onların dişləməsi gözlənilməz dərəcədə ağrılı ola bilər. Güclü ağrı ilə yanaşı, yaranın uzun müddət sağalmaması və asanlıqla infeksiyalaşması da mümkündür. Bundan əlavə, yavaş lorisin dişləməsi sinir zədələnmələrinə və vaxtında müalicə olunmadıqda dəri problemlərinə səbəb ola bilər. Üstəlik, zəhərin anafilaktik şok yaratma qabiliyyəti səbəbindən yavaş lorisin dişləməsi insan üçün ölümcül də ola bilər.