Arktikada karbon emissiyaları üçün təhlükəli “pəncərə” aşkarlanıb

NASA alimləri payızın başlamasından sonra və ya yaz əriməsi zamanı Arktika torpağının günlərlə, hətta həftələrlə donma nöqtəsinə yaxın qala bildiyi dövrün — sözdə “sıfır pərdə”nin (zero curtain) ilk ətraflı xəritələrini hazırlayıblar.

"PostMedia" xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Scientific Reports" jurnalında dərc olunub.

Bu hadisə suyun torpaqda donması və əriməsi zamanı ayrılan və ya udulan gizli istilik səbəbindən yaranır. Payızda donan su istilik buraxır və torpağın sürətlə donmasına imkan vermir, yazda isə əriyən buz istiliyi udaraq torpağın temperaturunu 0 °C-yə yaxın saxlayır.

Bu, iqlim üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Belə şəraitdə torpaqdakı mikroorqanizmlər daha uzun müddət aktiv qala və karbon qazı ilə metan buraxa bilərlər. Eyni zamanda, Arktikanın əbədi donmuş torpaqlarında təxminən 1,9 trilyon ton üzvi karbon var ki, bu da hazırda Yer atmosferində mövcud olan miqdardan təxminən iki dəfə çoxdur.

“Sıfır pərdə”nin xəritələşdirilməsi üçün tədqiqatçılar GeoCryoAI süni intellekt sistemini hazırlayıblar. Sistem peyk müşahidələrini, iqlim modelləşdirməsinin nəticələrini və ən qədimləri 1891-ci ilə aid olan yerüstü ölçmələri birləşdirir.

Xəritələr göstərib ki, donma nöqtəsinə yaxın yaz dövrü adətən payız dövründən əhəmiyyətli dərəcədə uzun olur. Bundan əlavə, daha rütubətli bölgələrdə “sıfır pərdə” daha uzun müddət davam edir.

Tədqiqatçılar hazırladıqları sistemi NASA və Hindistan Kosmik Tədqiqatlar Təşkilatının (ISRO) birgə layihəsi olan NISAR peyk missiyasının məlumatları ilə birlikdə istifadə etməyi planlaşdırırlar. Bu, iqlim dəyişikliklərinə donmuş Arktika landşaftlarının reaksiyasını daha yaxşı izləməyə və gələcək istixana qazı emissiyalarını daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verəcək.