Yeni tədqiqat göstərir ki, C vitamini həzm prosesi zamanı mədədə xərçəng riski ilə əlaqələndirilən kimyəvi maddələrin əmələ gəlməsinin qarşısını ala bilər.
"PostMedia" xəbər verir ki, bu barədə Vaterlo Universitetinin mətbuat xidməti məlumat yayıb. Tədqiqat riyazi modelləşdirmə əsasında aparılıb və alimlər C vitamininin həzm sistemində xərçəng riski ilə bağlı kimyəvi reaksiyalara necə təsir etdiyini araşdırıblar.
Son bir neçə on ildə Şimali Amerika pəhrizində nitratlar və nitritlərlə təmas artıb. Bu birləşmələr bekon və salam kimi emal olunmuş ətlərdə, eləcə də çirklənmiş torpaqda və ya suda becərilən meyvə və tərəvəzlərdə tapılır. Nitratlar və nitritlər beyin və ürək-damar sisteminin normal işində rol oynasa da, mədəyə çatdıqdan sonra zərərli reaksiyalara qoşula bilər.
Nitrozasiya adlanan reaksiya nəticəsində tədqiqatçıların xərçəngin inkişafına təsir edə biləcəyinə şübhə etdikləri maddələr yarana bilər. Bu maddələrin necə əmələ gəldiyini və onların qarşısının necə alına biləcəyini anlamaq uzun müddətdir çətin problem olaraq qalır.
Tədqiqatın birinci müəllifi, post-doktorant tədqiqatçı Gordon Maknikol "90-cı illərdən bəri tədqiqatçılar bu birləşmələrlə xərçəng arasındakı əlaqəni öyrənirlər, lakin nəticələr ziddiyyətlidir. Bizim işimiz göstərir ki, pəhrizdə C vitamininin olması bu ziddiyyətləri izah etməyə kömək edə bilər", — deyə bildirib.
Tədqiqatçılar bu ehtimalı yoxlamaq üçün nitratların və nitritlərin bədəndə necə hərəkət etdiyini və kimyəvi dəyişikliklərə necə uğradığını simulyasiya edən riyazi model hazırlayıblar. Modelə tüpürcək vəziləri, mədə, nazik bağırsaq və plazma daxil edilib. Plazma qanın maye hissəsidir.
Simulyasiyalar göstərib ki, nitratlar və nitritlərlə birlikdə qəbul edilən C vitamini zərərli birləşmələrin əmələ gəlməsinə mane ola bilər. Məsələn, ispanaq kimi yarpaqlı tərəvəzlərdə həm nitratlar, həm də C vitamini təbii şəkildə olur. Modelə görə, C vitamini xərçəng riski ilə bağlı reaksiyaları məhdudlaşdıra bilər.
Yeməkdən sonra C vitamini qəbulu faydalı ola bilərmi?
Tədqiqatçılar həmçinin C vitamini əlavələrinin yeməkdən sonra qəbul edilməsinin oxşar təsir göstərə biləcəyini araşdırıblar. Nəticələrə görə, hər yeməkdən sonra C vitamininin qəbulu xərçənglə əlaqəli nitrozasiya məhsullarının əmələ gəlməsini orta dərəcədə azalda bilər. Bu, xüsusilə bekon və salam kimi emal olunmuş ətlərlə birlikdə nitrat və nitritlər qəbul edildikdə aktual ola bilər.
Lakin nəticələr klinik sınaqlara yox, riyazi simulyasiyalara əsaslanır. Model zərərli kimyəvi maddələrin istehsalının azala biləcəyini proqnozlaşdırsa da, bunun insanlarda kanser riskinin ölçülə bilən azalmasına çevrilib-çevrilmədiyini müəyyən etmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
Tədqiqatçılar modelin pəhriz, həzm kimyası və kanser riski arasındakı mürəkkəb əlaqəni daha yaxşı anlamağa kömək edə biləcəyinə inanır. Riyaziyyat professoru Anita Leyton "Bu iş gələcək klinik və laborator tədqiqatlar üçün mexaniki yol xəritəsi təqdim edir. O, bu zərərli kimyəvi reaksiyaları gücləndirən əsas amilləri müəyyənləşdirir: nitrit qəbulu, antioksidant qəbulu, yemək vaxtı, mədə şəraiti və ağız mikrobiomunun fəaliyyəti", — deyə bildirib.
Tədqiqatın nəticələri "Journal of Theoretical Biology" jurnalında "Vitamin C as a nitrosation inhibitor: A modelling study across dietary patterns and water quality" adı ilə dərc olunub.
Mütəxəssislər xroniki xəstəliyi olanlara pəhrizi dəyişməzdən və ya vitamin əlavələri qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməyi tövsiyə edir.