Rəqəmsal transformasiyanın yeni mərhələsi: “mygov” idarəetmədə keyfiyyəti yaxşılaşdıracaq - ADA Universitetinin baş müəllimi

Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın sədrliyi ilə Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclası, fikrimcə, ölkəmizin rəqəmsal siyasətində keyfiyyət dəyişikliyinin başlanğıcıdır. İndiyədək ayrı-ayrı qurumların öz platformalarını paralel inkişaf etdirdiyi model təbii doyma həddinə çatmışdı: hər sistem öz-özlüyündə işlək olsa da, onların arasındakı əlaqəsizlik həm vətəndaş üçün əlavə yük, həm də dövlət üçün təkrarlanan xərc mənbəyi idi. Şuranın qərarları məhz bu fraqmentasiyanı aradan qaldırmağa - idarəetməni qurum mərkəzli modeldən vətəndaş mərkəzli və verilənlərə əsaslanan modelə keçirməyə yönəlib. Rəqəmsal gündəmin dövlətin ən yüksək idarəetmə səviyyəsində əlaqələndirilməsi isə bu keçidin ardıcıl və nəzarətli aparılacağına təminat verir.

"PostMedia" xəbərv erir ki, bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında ADA Universitetinin Riyaziyyat və Statistika üzrə baş müəllimi, Riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru Samir Orucov səsləndirib.

Samir Orucov qeyd edib ki, Fəaliyyət Planı çərçivəsində dövlət qurumlarının rəqəmsal xidmətlərinin mərhələlərlə “mygov” və “mygov Biznes” platformalarında cəmləşdirilməsi praktikada üç konkret dəyişiklik deməkdir. Birincisi, giriş nöqtələrinin sayı azalır: vətəndaş və sahibkar onlarla ayrı portal əvəzinə vahid identifikasiya ilə bütün xidmətlərə çıxış qazanır. İkincisi, “yalnız bir dəfə” prinsipi işə düşür - dövlət artıq özündə mövcud olan məlumatı vətəndaşdan ikinci dəfə istəməyəcək, qurumlararası mübadilə bunu avtomatik təmin edəcək. Üçüncüsü və ən əhəmiyyətlisi, xidmət göstərmə məntiqi dəyişir: bir sıra hallarda vətəndaş müraciət etmədən, hüquq yarandığı anda xidmət proaktiv şəkildə təqdim olunur.

“Bir statistik kimi əlavə etmək istərdim ki, vahid ekosistemin az danışılan, amma bəlkə də ən qiymətli nəticəsi məhz verilənlər sahəsindədir. Pərakəndə sistemlərdə eyni göstərici müxtəlif qurumlarda fərqli metodologiya ilə uçota alınır və bu, dövlət statistikasında uyğunsuzluqlar yaradır. İnteqrasiya bu uyğunsuzluqları texniki səviyyədə aradan qaldırır: vahid identifikatorlar, vahid təsnifatlar və vahid keyfiyyət standartları əsasında formalaşan inzibati verilənlər həm siyasət qərarları, həm də tənzimləyici monitorinq üçün daha etibarlı baza yaradır”, - deyə o qeyd edib.

Risklər barədə məlumat verən Samir Orucov bildirib ki, mərkəzləşmə üstünlüklərlə yanaşı yeni risk profili də yaradır və peşəkar yanaşma bu riskləri ümumi ifadələrlə deyil, ölçülə bilən göstəricilərlə idarə etməyi tələb edir.

“Birinci risk kibertəhlükəsizlikdir: fərdi və kommersiya məlumatlarının vahid infrastrukturda toplanması hücum üçün cəlbedici hədəf yaradır. Burada cavab yalnız texniki müdafiə deyil, həm də arxitekturadır - məlumatların minimallaşdırılması, girişlərin jurnallaşdırılması və hər müraciətin izlənə bilməsi prinsipləri layihələndirmə mərhələsindən tətbiq olunmalıdır. İkinci risk keçid dövrünün özüdür. Köhnə sistemlərdən miqrasiya zamanı verilənlərin itkisi və ya təhrifi ehtimalı mövcuddur. Buna görə hər miqrasiya mərhələsi üçün verilənlərin tamlığını yoxlayan formal keyfiyyət meyarları müəyyən edilməlidir. Üçüncü risk sosial xarakter daşıyır. Cəmiyyətdə rəqəmsal bacarıqların qeyri-bərabər paylanması bəzi qruplar - xüsusən yaşlı nəsil və regionlarda yaşayanlar üçün xidmətlərə çıxışı çətinləşdirə bilər. Bu problemin həlli interfeys dizaynından başlayır, lakin bununla bitmir. Buna görə də, alternativ kanalların saxlanması və rəqəmsal savadlılıq proqramları paralel aparılmalıdır. Nəhayət, proaktiv xidmətlər alqoritmlər əsasında işlədiyi üçün alqoritmik şəffaflıq məsələsi ön plana çıxır. Vətəndaş hansı qərarın hansı məlumat əsasında verildiyini bilmək hüququna malikdir və bu hüquq sistem dizaynında əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır. İnanırıq ki, cari layihələrin icrası nəticəsində xidmətlərin orta icra müddəti azalacaq, proaktiv göstərilən xidmətlərin payı artacaq, istifadəçi məmnunluğu və əlaqədar beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyimiz daha da yüksələcək”, - deyə o vurğulayıb.