“Birinci atlı”nın sirri: elm adamları atın əhliləşdirilməsinin 6000 illik prosesini yenidən bərpa edib

Onilliklər ərzində alimlər bəşər tarixinin ən vacib suallarından birinə cavab axtarıblar: vəhşi atın insanın sadiq yoldaşına çevrilməsi nə vaxt baş verib.

"PostMedia" xəbər verir ki, “Science Advances” jurnalında dərc olunan yeni beynəlxalq tədqiqat göstərir ki, bu proses əvvəl düşünüldüyündən daha mürəkkəb və uzunmüddətli olub.

Tədqiqatçılar belə nəticəyə gəliblər ki, atların əhliləşdirilməsi təxminən 6000 il əvvəl başlayıb, lakin tam əhliləşmə yalnız təxminən 4200 il əvvəl baş verib. Bu isə o deməkdir ki, atlardan ilk istifadə cəhdləri ilə bütün müasir ev atlarının ortaq əcdadlarının yaranması arasında təxminən 2000 illik bir boşluq olub.

Alimlər Qərbi Sibirdən Mərkəzi Avropaya qədər uzanan yaşayış məntəqələrindən arxeoloji məlumatları, qədim DNT nümunələrini və heyvan qalıqlarını analiz ediblər. Məlum olub ki, qədim insanlar atların müxtəlif populyasiyalarını dəfələrlə əhliləşdirməyə çalışsalar da, yalnız DOM2 adlı bir genetik xətt bütün müasir cinslərin əsasını təşkil edib.

Bu xətt Volqa və Don çayları arasındakı çöl zonasında formalaşıb. Eramızdan əvvəl 2200–2100-cü illər arasında bu atlar sürətlə bütün Avrasiya boyunca yayılıb və insanlıq tarixini köklü şəkildə dəyişib: ticarəti sürətləndirib, uzaq miqrasiyaları mümkün edib, hərbi işi transformasiya edib və ehtimal ki, hind-avropa dillərinin yayılmasına da töhfə verib.

Araşdırma həmçinin göstərir ki, Qazaxıstandakı Botai mədəniyyətinə aid məşhur atlar, uzun müddət ilk əhliləşdirilmiş atlar hesab olunsalar da, müasir ev atlarının birbaşa əcdadı deyil. Onların xətti ayrıca və nəticədə çıxılmaz bir qol olub.

Müəlliflər vurğulayırlar ki, atın əhliləşdirilməsi tək bir hadisə olmayıb. Bu, minilliklər boyu davam edən uzun proses idi və insanlar Yer kürəsinin ən güclü və ən müstəqil heyvanlarından biri üzərində nəzarət qurmağa dəfələrlə cəhd ediblər.