ABŞ Çinin nadir torpaqlar sahəsindəki monopoliya vəziyyətini pozmaq üçün Azərbaycanı istifadə edə bilər – Forbes

"Forbes"-in yazdığına görə, Tramp administrasiyası strateji baxımdan nadir torpaqlar və neft-qaz resurslarının əlçatanlığına diqqət yetirir, çünki ABŞ aktiv şəkildə Çinin nadir torpaqlar üzrə qlobal monopoliya mövqeyinə qarşı mübarizə aparır.

"PostMedia" xəbər verir ki, hazırda Çin nadir torpaqların dünya hasilatının təxminən iki üçüncüsünü təşkil edir. ABŞ isə 12% ilə ikinci yerdədir və nadir torpaqların dünya istehsalında nisbətən az paya sahibdir. Eyni zamanda Çin nadir torpaqların təxminən 90%-ni emal edir.

"Forbes"in məlumatına görə, Tramp administrasiyası ABŞ-ın strateji sahələrdə mövqelərini gücləndirməyə çalışarkən, Konqres amerikalı şirkətlər üçün Qafqazda mədən resursları və kommunikasiya yollarına çıxışı təmin etməklə yardım edə bilər. Konqres 907-ci düzəlişin ləğvini müzakirə edə bilər ki, bu da ABŞ-ın Azərbaycana hər hansı bir birbaşa yardımı üçün qadağadır. 

Tramp bu niyyətini Ağ evdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan ilə avqustun 8-də görüşündə açıqlayıb.

ABŞ və Çin arasında böyük güclərin rəqabət dövründə ölkələr nadir torpaqlar sahəsində Çinin monopoliya mövqeyini kompensasiya etmək üçün ABŞ-la yeni ticarət və energetik əlaqələr qurur. Azərbaycanın amerikalı tərəfdaşlar üçün siyahıya əlavə olunması ABŞ-a əlavə təbii resurslar təmin edə bilər və eyni zamanda Çinin nadir torpaqlar sahəsindəki qlobal monopoliya mövqeyini zəiflədə bilər.

Eyni zamanda, Azərbaycan bölgədə ABŞ-ın mühüm ticarət və energetik tərəfdaşı olmaq istəyir. Bu yeni əlaqələri gücləndirmək və Tramp administrasiyasının dünya ölkələri ilə enerji əlaqələri qurmaq niyyətini nəzərə alaraq, Konqres “Azadlıq haqqında” qanunun 907-ci maddəsinin ləğvini müzakirə edə bilər.

907-ci düzəliş 1988–1994-cü illər arasında Azərbaycanın Ermənistan üzərində blokadası nəticəsində Birinci Qarabağ müharibəsinə cavab olaraq qəbul edilib. Daha sonra Konqres ABŞ prezidentinə həmin müddəanı ləğv etməyə icazə verən dəyişiklik qəbul edib. O vaxtdan etibarən bu düzəliş bir neçə dəfə ləğv edilib: əvvəlcə Prezident Corc Buş, sonra isə Prezident Co Bayden tərəfindən, ABŞ-ın beynəlxalq terrorizmə qarşı səylərinə dəstək məqsədilə.

Bu ləğv ABŞ-da erməni diasporasının kəskin etirazına səbəb olub.

2023-cü ilin payızında Azərbaycan tərəfindən Qarabağda hücumdan sonra Senat 2023-cü il Azərbaycan Müdafiəsi haqqında qanunu təqdim edib və qəbul edib. Bu iki partiyalı qanun layihəsi ABŞ-ın Azərbaycana hərbi yardımını əngəlləməyi hədəfləyirdi. Nümayəndələr Palatası onu qəbul edib və imzalasa, ABŞ prezidenti 2024 və 2025-ci illərdə 907-ci düzəlişi ləğv edə bilməzdi.

Azərbaycan neft ixracı və böyük neft ehtiyatları ilə tanınır. Ölkədə həmçinin nadir torpaqların əhəmiyyətli ehtiyatları mövcuddur. Bu resurslar onu energetika sahəsində yüksək tələbatlı tərəfdaş edir.

Avropa İttifaqı son vaxtlar Qafqaz ölkəsi ilə ticarət əlaqələrini ikiqat artırıb, çünki Avropa ölkələri Ukrayna ilə davam edən müharibə fonunda Rusiya energetika bazarından uzaq durmağa çalışırlar.

ABŞ-ın Azərbaycanla münasibətləri Avropa İttifaqı tərəfdaşları ilə oxşar səviyyəyə çatdırmaq istəməsi amerikalılara regionda əlavə enerji potensialına çıxış təmin edəcək. Azərbaycanla energetika və nadir torpaqlar sahələrində əməkdaşlığın inkişafı ABŞ-a regionda strateji üstünlük qazandıracaq.