Dünyada süni intellektə əsaslanan silahlanma yarışı başlayıb - NYT

Çin, ABŞ, Rusiya və digər ölkələr süni intellektlə (Sİ) işləyən silahlar və hərbi sistemlər uğrunda mübarizəni gücləndirib.

"PostMedia" "The New York Times"a istinadən xəbər verir ki, bu proses nüvə silahları dövrünün başlanğıcı ilə müqayisə edilir.

Sentyabr ayında Pekində keçirilən hərbi parad zamanı Çin lideri Si Cinpin və onun xüsusi qonaqları – Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Şimali Koreya lideri Kim Çen In – Çin silahlı qüvvələrinin döyüş zamanı muxtar şəkildə uça bilən bir neçə dron modelinin nümayişini izləyiblər.

Bu texnoloji güc nümayişi dərhal ABŞ-da narahatlıq yaradıb. ABŞ Müdafiə Nazirliyi və kəşfiyyatının üç rəsmisinə görə, Pentaqon nümayəndələri belə nəticəyə gəliblər ki, döyüş dronlarının hazırlanması üzrə ABŞ proqramı Çindən geri qalır. Rəsmilərin bildirdiyinə görə, Rusiya da qabaqcıl dronların istehsal gücünün yaradılmasında Çindən irəlidədir.

ABŞ rəsmiləri yerli müdafiə şirkətlərini fəaliyyətlərini sürətləndirməyə çağırıblar. Keçən ay Kaliforniyada yerləşən Anduril müdafiə texnologiyaları startapı Sİ-nin dəstəyi ilə Çin nümayişlərinə bənzər dronların istehsalına başlayıb. Ohayo ştatında yerləşən zavodda istehsal planlaşdırılandan üç ay tez başlayıb ki, bu da Pentaqonun Çinlə fərqi azaltmaq səylərinin bir hissəsidir.

Çinin hərbi nümayişi və ABŞ-ın cavab addımları Sİ əsaslı silahlanma və avtonom müdafiə sistemləri sahəsində qlobal yarışın güclənməsinin bir hissəsinə çevrilib. Bu texnologiyalar insan müdaxiləsini azaldaraq hədəfi seçmə və hücum qərarlarının verilməsini sistemlərə ötürür.

Son illərdə ölkələr gizli şəkildə bu sahədə rəqabət aparır: insan nəzarəti olmadan hədəfi müəyyən edib vuran dronlar, pilotlar üçün əlçatmaz sürət və yüksəkliklərdə koordinasiyalı hücumlar edən avtonom təyyarələr və kəşfiyyat məlumatlarını təhlil edərək zərbə hədəflərini müəyyən edən Sİ sistemləri.

ABŞ və Çin bu rəqabətin mərkəzindədir. Lakin yarış daha da genişlənib: Rusiya və Ukrayna, Hindistan, İsrail, İran və digər ölkələr də Sİ hərbi texnologiyalarına sərmayə yatırır. Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya və Polşa da müdafiə sistemlərini yeniləyir.

Rəsmilərə görə, hər ölkə insan üçün mümkün olmayan sürətdə döyüş aparmağa imkan verən “dron-drona”, “alqoritm-alqoritmə” qarşı müharibə üçün ən inkişaf etmiş texnologiyaları toplamağa çalışır.

Rusiya, Çin və ABŞ Sİ silahlarını çəkindirmə vasitəsi kimi və “qarşılıqlı təmin edilmiş məhvetmə” balansı üçün inkişaf etdirir.

Sİ-nin hərbi istifadəsi 1940-cı illərdə nüvə dövrünün başlanğıcı ilə müqayisə edilir. Lakin nüvə silahlarının nəticələri yaxşı öyrənilibsə, Sİ-nin hərbi imkanları hələ yeni formalaşır.

ABŞ rəsmilərinə görə, bu texnologiyalar insan fasiləsi olmadan işləyir və döyüşləri daha sürətli və daha qeyri-müəyyən edir.

Hələlik hansı ölkənin öndə olduğu dəqiq deyil, çünki bir çox proqram məxfi saxlanılır. Kəşfiyyat qurumları isə rəqiblərin istehsal və sınaqlarını izləyərək vəziyyəti qiymətləndirir.

Məlumata görə, Çin və Rusiya Sİ-yə döyüş zamanı müstəqil qərar vermək imkanını sınaqdan keçirir. Çin onlarla drondan ibarət koordinasiyalı hücum sistemləri hazırlayır, Rusiya isə hədəfi özü seçə bilən “Lancet” tipli dronlar üzərində işləyir.

Texnologiyanın detalları gizli saxlanılsa da, məqsəd aydındır: gələcək müharibələrdə üstünlük qazanmaq.

2017-ci ildə Vladimir Putin demişdi ki, Sİ sahəsində lider olan ölkə “dünyanın sahibi olacaq”. Si Cinpin 2024-cü ildə texnologiyaları qlobal rəqabətin əsas meydanı adlandırıb. ABŞ müdafiə naziri Pit Hegset isə ordudan Sİ-nin tətbiqini “son dərəcə sürətləndirməyi” tələb edib.