İnsultdan sonra beynin bəzi hissələri “cavanlaşa” bilər – "Lancet"

Alimlər gözlənilməz bir effekt aşkar ediblər: insultdan sonra beynin bəzi hissələri yaşa uyğun olmalı olduğundan daha “gənc” görünə bilər.

Bu, beynin yenidən qurulmaq və zədələri kompensasiya etmək qabiliyyətini əks etdirə bilər.

"PostMedia" xəbər verir ki, tədqiqat "The Lancet"in "The Lancet Digital Health" jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar səkkiz ölkənin 34 elmi mərkəzində insult keçirmiş 500-dən çox pasiyentin MRT məlumatlarını analiz ediblər. Süni intellekt metodlarının köməyi ilə onlar toxumaların vəziyyətini göstərən “beyin yaşı” adlı göstəricini qiymətləndiriblər. Bunun üçün beynin 18 müxtəlif sahəsini analiz edən və onların bioloji yaşını real yaşla müqayisə edən modeldən istifadə olunub.

Nəticələr paradoksal olub. Zədələnmiş yarımkürədə insult toxumaların “qocalmasını” sürətləndirib, lakin beynin qarşı tərəfində əksinə, “cavanlaşma” effekti müşahidə edilib.

Tədqiqatın həmmüəllifi Hosung Kim bunu belə izah edib:

“Bu, beynin aktiv şəkildə yenidən qurulduğunu və zədələnməmiş şəbəkələrin fəaliyyətini gücləndirdiyini göstərə bilər”.

Xüsusilə güclü effekt frontal-parietal şəbəkədə müşahidə olunub. Bu sahə hərəkətlərin planlaşdırılması, diqqət və koordinasiyaya cavabdehdir. Ağır hərəkət pozuntuları olan pasiyentlərdə məhz bu zonalar daha “gənc” profil nümayiş etdirib.

Alimlərin sözlərinə görə, bu nəticə funksiyaların tam bərpası demək deyil. Daha çox kompensasiya mexanizmlərindən xəbər verir: zədələnmiş hissələr yükü daşıya bilməyəndə beyin onu digər sahələr arasında yenidən bölüşdürməyə çalışır.

Bu kəşfdə əsas rol süni intellektə məxsusdur. Tədqiqatçılar on minlərlə MRT skanı üzərində öyrədilmiş qraf neyron şəbəkəsindən istifadə ediblər. Bu yanaşma standart analizlərlə aşkar edilə bilməyən incə dəyişiklikləri üzə çıxarmağa imkan verib.

Layihənin rəhbəri Artur Toqa bildirib ki, dünyanın müxtəlif ölkələrindən toplanmış məlumatların birləşdirilməsi kiçik tədqiqatlarda görünməyən qanunauyğunluqları aşkar etməyə kömək edib.

Gələcəkdə alimlər pasiyentləri sağalma prosesinin müxtəlif mərhələlərində izləməyi planlaşdırırlar. Bu isə beynin yenidən qurulmasının fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə alan fərdiləşdirilmiş reabilitasiya proqramlarının hazırlanmasına gətirib çıxara bilər.