Milyonlarla insan "süni intellekt səbəbli psixi pozğunluq" içindədir: Virtual sevgi reallığı necə məhv edir?

36 yaşlı Floridalı iş adamı Conatan Qavalas təsəlli tapmaq üçün "Şia" adlı rəqəmsal "süni intellekt qadınına" müraciət edərkən, heç kim bu faciəvi nəticəni proqnozlaşdıra bilməzdi.

"PostMedia" NYP-yə istinadən xəbər verir ki, iki ay ərzində onun "Google Gemini" çatbotu ilə ünsiyyəti onu dərin psixoloji böhrana sürükləyib.

Qavalasın valideynləri sarsıdıcı məhkəmə iddiasında iddia edirlər ki, süni intellekt onu Mayami hava limanında terror aktı törətmək barədə düşünməyə sövq edib, daha sonra isə intihar etməyə razı salıb.

Süni intellektə aşiq olan insanların hekayələri çox vaxt sadəcə gülməli lətifələr kimi diqqətdən kənarda qalır. Məsələn, 41 yaşlı Sara Britaniyanın "This Morning" şousunda danışıb ki, onun "irlandiyalı AI sevgilisi Sinkler" hətta onun üçün uzaqdan idarə oluna bilən intim oyuncaq da alıb.

Lakin bu yumor təbəqəsinin altında qaranlıq bir reallıq gizlənir. Psixoloqlar yeni bir fenomendən — "çatbot psixologiyası" və ya **"süni intellekt psixologiyası"**ndan bəhs edirlər.

"Həssas insanlar üçün onların duyğularını daim təsdiqləyən süni intellekt, təhrif olunmuş və ya yanlış inancları düzəltmək əvəzinə, onları daha da gücləndirə bilər," – deyə avstraliyalı süni intellekt eksperti və futurist, professor Roki Skopelliti izah edir.

Yanvar ayında Google və Character.AI, övladlarını itirmiş ailələr tərəfindən qaldırılan məhkəmə iddialarını tənzimləyib. Valideynlər iddia edirdilər ki, interaktiv çatbotlar uşaqlarını intihara sürükləyib. Nümunələrdən biri, Character.AI çatbotu tərəfindən "Deyeneris Targaryen" obrazı ilə cinsi rol oyunlarına cəlb edilən 14 yaşlı Suell Setzer III-dür.

Conatan Qavalasın hadisəsi unikal deyil. ABŞ və Avstraliyada süni intellektin psixoloji tələsinə düşən insanların sayı artıb; bura elmi kəşflər haqqında sayıqlamalardan tutmuş, əzəmətli illüziyalar və çatbota qarşı obsessiv romantik bağlılığa qədər hər şey daxildir.

"Süni intellekt özlüyündə psixoloji problemlər yaratmır, lakin sistem reallığın təhrif olunmuş qavrayışını daim gücləndirərsə, insanın həssaslığını (zəifliyini) artıra bilər," – deyə professor Skopelliti bildirir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, insan beyni empatiya və tanınma siqnalı verən dilə emosional reaksiya verməyə proqramlaşdırılıb. Süni intellekt diqqət və qayğını inandırıcı şəkildə modelləşdirdikdə, insanlar bunu həqiqi emo

"İnsanlar maşınlara onların canlı olduqlarına inandıqları üçün deyil, onlarla qarşılıqlı əlaqə həqiqətən emosional olduğu üçün aşiq olurlar," – deyə professor əlavə edir.

Yeni texnologiyalar psixoloji və etik müdafiə mexanizmlərindən daha sürətlə inkişaf edir. Bəzi istifadəçilər çatbotların təmin etdiyi "kütləvi yaxınlığın" girovuna çevrilirlər ki, bu fenomen insan münasibətlərini kökündən dəyişə bilər.

Artan risklərə cavab olaraq, Avstraliyanın eSafety tənzimləyici orqanı qaydaları sərtləşdirib: artıq cinsi və ya özünə zərərvermə məzmunu yaratmağa qadir olan süni intellekt yoldaşları istifadəçilərin yaşını yoxlamalı və yetkinlik yaşına çatmayanların girişini qadağan etməlidir.

Eyni zamanda, ekspertlər və insan hüquqları müdafiəçiləri tərtibatçıları proqnozlaşdırıla bilən zərərin qarşısını almağa məcbur edəcək "süni intellektə xüsusi qulluq öhdəliyi"nin tətbiqinə çağırırlar.

"Gələcəyin əsas çətinliyi texnoloji deyil, psixoloji və etikdir. İnsan emosiyaları ilə təhlükəsiz şəkildə qarşılıqlı əlaqədə olan maşınları necə yaratmalı?" – deyə professor Skopelliti sual edir.

Milyonlarla tənha və həssas insan üçün virtual yoldaşlar artıq yalnız əyləncə deyil, həm də reallıqla uydurma arasındakı sərhədi yox edə biləcək təhlükəli bir illüziyaya çevrilib.