Alimlər “Süd Yolu”nun kənarında onlarla gizli ulduz axını aşkar ediblər

Astronomlar qalaktikamızın quruluşu haqqında anlayışlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiriblər. Avropa Kosmik Agentliyinin “Gaia” missiyasından əldə edilən məlumatlar sayəsində onlar eyni vaxtda 87 ulduz axınlarını - əvvəllər tədqiqatçıların diqqətindən yayınmış nazik, qövs formalı ulduz "lentlərini" aşkar edə biliblər.

”PostMedia” xəbər verir ki, martın 23-də “The Astrophysical Journal”da dərc olunan yeni tədqiqat bu cür məlum obyektlərin sayını dörd dəfədən çox artırır.

Ulduz axınları nədir?

Ulduz partlayışları, sıx kürəvi ulduz qrupları “Süd Yolu”nun cazibə qüvvəsi sahəsindən keçərkən və tədricən ulduzlarını itirdikdə baş verir. Bu ulduzlar milyardlarla il ərzində yaşadıqları cazibə qüvvəsi təsirlərinin izini saxlayan uzun, əyri "lentlər" şəklində uzanır.

Miçiqan Universitetinin astrofiziki Oleq Qnedin izah edir ki , "Bu, qumu dəlikləri olan torbadan keçirmək kimidir: qum dənələri hərəkət trayektoriyası boyunca qalan ulduzlardır".

Bu cür strukturlar elm üçün son dərəcə dəyərlidir, çünki onların forması və hərəkəti bizə qalaktikanın kütləsinin paylanmasını, o cümlədən qaranlıq maddənin görünməz halosunu (koronunu) - qalaktikanın çökməsinin qarşısını alan "yapışqanı" xəritələşdirməyə imkan verir.

Yeni alqoritm görüntünü dəyişdirib.

Əvvəllər astronomlar 20-dən az ulduz axını bilirdilər və onların əksəriyyəti təsadüfən kəşf edilmişdi. İndi vəziyyət dəyişib. Yingtian "Bill" Çenin rəhbərlik etdiyi Miçiqan Universitetindəki tədqiqat qrupu “StarStream” alqoritmini hazırlayıb. Əsasən vizual tanımaya əsaslanan əvvəlki metodlardan fərqli olaraq, yeni alqoritm nəzəri gözləntilərə əsaslanan fiziki-riyazi modeldən istifadə edir.

Bu metodun “Gaia” məlumatlarına tətbiqi (2014-2025-ci illər arasında milyardlarla ulduzun mövqelərini və hərəkətlərini xəritələşdirən) bizə kürəvi klasterlərlə əlaqəli 87 namizəd axını müəyyən etməyə imkan verdi.

Yeni axınların gözlənilməz xüsusiyyətləri

Aşkarlanan axınların çoxu nazik, mükəmməl düzülmüş lentlərin klassik mənzərəsinə uyğun gəlmir.

Belə ki, bəzilərinin daha qısa və ya daha geniş olduğu aşkar edilmişdir.

Digərləri isə ana qruplarının orbitlərindən yayınırlar.

Məlumatlar göstərir ki, bəzi klasterlər qeyri-adi dərəcədə yüksək sürətlə ulduz itirir ki, bu da onların tamamilə dağılmasının əlaməti ola bilər.

87 namizədin hamısı təsdiqlənə bilməsə də (bəziləri fon ulduzlarına görə yalan siqnallar ola bilər), bu kəşf “Süd Yolu”nun təkamülü və qaranlıq maddənin paylanması haqqında ciddi nəticələr çıxarmaq üçün çoxlu material təmin edir.

Növbəti nədir?

Tədqiqatın nəticələri və “StarStream” alqoritmi gələcək missiyaların məlumatlarına asanlıqla uyğunlaşdırıla bilər. Növbəti illərdə Vera Rubin Rəsədxanası , Nensi Qreys Roma Kosmik Teleskopu və Qaranlıq Enerji Spektrometri ( DESI ) köməyə gələcək. Bu cihazlar aşkarlanan axınların əsl təbiətini təsdiqləməyə və ümumi mənzərəni aydınlaşdırmağa imkan verəcək.

Qısacası

Astronomlar yeni “StarStream” alqoritmindən və “Gaia” missiyasından əldə edilən məlumatlardan istifadə edərək, “Süd Yolu”nun kənarlarında əvvəllər məlum olan saydan dörd dəfədən çox olan 87 namizəd ulduz axını kəşf ediblər. Bu "lentlər" qalaktikanın cazibə qüvvəsi sahəsi və qaranlıq maddənin paylanması haqqında məlumatları ehtiva edir. Kəşf qalaktikamızın təkamülünü öyrənmək üçün güclü yeni bir vasitə təmin edir və növbəti nəsil teleskoplarla təsdiqlənəcək.