Niyə kosmosda beyin kəllə daxilində “üzür”: alimlərin yeni kəşfi

Yeni araşdırma göstərib ki, kosmik səyahət insan beyninin kəllə daxilində mövqeyini dəyişə bilər və bu dəyişikliklər mikroqravitasiyanın təsir müddətindən asılıdır.

"PostMedia" xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" nəşri məlumat yayıb.

Sıfır cazibə şəraitində, Yer cazibəsinin mayeləri aşağı çəkmə təsiri aradan qalxdıqda, bədən mayeləri baş tərəfə doğru yerdəyişir. Bu isə kəllə boşluğunda dəyişikliklərə səbəb olur.

Bu hadisə artıq astronavtların üzündə yaranan şişkinliklə tanınırdı, lakin indi alimlər beynin kəllə daxilində necə hərəkət etdiyini və deformasiyaya uğradığını ətraflı şəkildə araşdırıblar.

Bunu anlamaq üçün tədqiqatçılar kosmosda bir neçə həftədən bir ildən çox müddətə qədər qalan 26 astronavtın MRT (maqnit-rezonans tomoqrafiyası) görüntülərini təhlil ediblər. Onlar uçuşdan əvvəl və sonra çəkilmiş şəkilləri müqayisə edərək beynin müxtəlif nahiyələrinin kəllə sümüklərinə nisbətən yerdəyişməsini dəqiq ölçüblər.

Beyni vahid bir struktur kimi deyil, 100-dən çox ayrı-ayrı bölgəyə bölərək hər birinin kəllə daxilində necə hərəkət etdiyini izləyiblər.

Nəticədə məlum olub ki, kosmosda beyin yuxarı və arxa istiqamətdə yerdəyişir və bu hərəkətin miqyası mikroqravitasiyada qalma müddəti artdıqca böyüyür. Xüsusilə orbitdə təxminən bir il qalan şəxslərdə 2 millimetrdən artıq əhəmiyyətli yerdəyişmələr qeydə alınıb.

Ən böyük dəyişikliklər hərəkət və hissiyyatla bağlı sahələrdə müşahidə edilib. Yerə qayıtdıqdan sonra beynin strukturları zamanla qismən əvvəlki mövqeyinə dönsə də, bəzi dəyişikliklər daha uzun müddət davam edib. Bunun səbəbi isə Yer cazibəsinin beyni aşağıya doğru çəkməsi, irəli istiqamətdə isə eyni təsiri göstərməməsidir ki, bu da bərpa prosesinə təsir edir.

Araşdırmada iştirak edən şəxslər baş ağrısı və ya “beyin dumanı” kimi açıq simptomlar hiss etməsələr də, əldə edilən nəticələr mikroqravitasiya şəraitində beyində baş verən mexaniki prosesləri daha yaxşı anlamağa imkan verir.

Bu dəyişikliklərin öyrənilməsi xüsusilə Ay və Marsa planlaşdırılan uzunmüddətli kosmik missiyalar baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki orqanizmdə baş verən fiziki dəyişikliklər ekipaj üzvlərinin sağlamlığına və fəaliyyət qabiliyyətinə ciddi təsir göstərə bilər.