Aİ Rusiya qazını Azərbaycanın hesabına kompensasiya etmək istəyir

Avropa İttifaqının 2028-ci ilə qədər Rusiyadan təbii qaz idxalını mərhələli şəkildə dayandırmaq planı çox güman ki, artıq Avropaya qaz ixrac edən və ixracını genişləndirməyə çalışan Azərbaycanın energetika layihələrini, ilk növbədə “British Petroleum”un rəhbərlik etdiyi layihələri stimullaşdıracaq.

“PostMedia” xəbər verir ki, Bu barədə “Sovanews.tv” nəşrində yazı paylaşılıb.

Mətbuatın məlumatına görə, oktyabrda Aİ-yə daxil olan dövlətlərin demək olar ki, bütün enerji nazirləri Rusiyadan boru kəməri ilə və həmçinin mayeləşdirilmiş təbii qazın idxalının dayandırılması ilə bağlı yeni qaydalar layihəsini dəstəkləyiblər. Təklifə əsasən, 2026-cı ilin yanvarından Rusiyayla yeni müqavilələrə qadağa qoyulacaq, həmin ilin iyunundan qısamüddətli sövdələşmələr dayandırılacaq, uzunmüddətli müqavilələr isə 2028-ci ilin yanvarına qədər ləğv ediləcək.

Əgər Avropa Parlamenti bu sənədi təsdiqləsə, o, BP-nin Azərbaycandakı qaz layihələrini daha da təşviq edəcək.

“2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəsindən sonra Aİ rus qazının alışını xeyli azaldıb, lakin bəzi ölkələr – o cümlədən Macarıstan və Slovakiya – hələ də boru kəməri ilə qaz alırlar. Digər ölkələr, xüsusilə Fransa, İspaniya və Niderland hələ də rus LNG-si alır. Buna baxmayaraq, ümumi tendensiya aşağı düşməkdə davam edir: 2024-cü ildə Rusiya Aİ-nin qaz tələbatının yalnız 13%-ni təmin edib (2021-ci ildə bu rəqəm 45% idi).” - deyə məqalədə bildirilir.

Rusiya qazından asılılığı azaltmaq strategiyası çərçivəsində Avropa Komissiyası 2022-ci ilin iyulunda Bakı ilə Anlaşma Memorandumu imzalayıb. Sənəd 2027-ci ilə qədər Avropanın Azərbaycandan qaz idxalını illik 20 milyard kubmetrə çatdırmaqla iki dəfə artırmağı nəzərdə tutur. Həmin vaxt sənədin imzası üçün şəxsən Bakıya gələn Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen Azərbaycanı “etibarlı tərəfdaş” adlandırmışdı.

Mənbəyə görə, 1 trilyon kubmetr ehtiyata malik “Şahdəniz” yatağında BP-nin payı 29,99%-dir. Digər tərəfdaşlar SOCAR, Macarıstanın MOL-u, Rusiyanın “Lukoil”i və İranın NICO şirkətidir.

2020-ci ilin dekabrından etibarən “Şahdəniz” qazı Avropaya, əsasən İtaliyaya 3500 km-lik Cənub Qaz Dəhlizi (SGC) vasitəsilə nəql olunur. Azərbaycan qazı həmçinin Yunanıstan, Bolqarıstan, Macarıstan, Rumıniya və Sloveniya kimi ölkələrə satılır, bununla yanaşı Gürcüstan və Türkiyəyə də tədarüklər həyata keçirilir.

2024-cü ildə Avropaya qaz ixracı 12,9 milyard kubmetrə çatıb (2021-ci ildə 8,1 milyard idi), 2025-ci ildə isə 13,5 milyard kubmetrə yüksələcəyi gözlənilir.

Öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün BP və tərəfdaşları Xəzərdə mövcud və yeni bloklarda imkanları araşdırır. 2025-ci ilin iyununda BP-nin başçılıq etdiyi konsorsium Şahdənizdə yeni dəniz kompressor platformasının inşası üçün 2,9 milyard dollarlıq investisiyanı təsdiqləyib. Bu platforma layihənin ümumi dövründə əlavə 50 milyard kubmetr qaz hasil edəcək.

BP həmçinin Xəzərdəki “Azəri-Çıraq-Günəşli” (AÇG) yatağının alt qatında yerləşən qaz ehtiyatlarını işlətməyi hədəfləyən “ACG Deep Gas” layihəsinə rəhbərlik edir. “ACG Deep Gas” üzrə hasilat gələn ilin əvvəlində başlayacaq.

Ümumilikdə, Şahdəniz və digər dəniz layihələri sayəsində Azərbaycanın illik qaz ixracının qarşıdakı beş ildə əlavə 8 milyard kubmetr artacağı gözlənilir.

Enerji analitiki İlham Şabana görə, Azərbaycan qaz istehsalını xeyli artırmağa hazır olsa da, əlavə həcmlərin hansı bazarlara yönələcəyi hələlik tam aydın deyil. Aİ daha çox Azərbaycan qazı almaq istəsə də, uzunmüddətli müqavilələr bağlamaqda və boru kəmərinin genişləndirilməsini maliyyələşdirməkdə ehtiyatlı davranır. Buna görə də Azərbaycan birbaşa alıcılarla fərdi müqavilələr imzalamağa başlayıb.

Məsələn, Almaniyanın Uniper AG şirkəti gələcək on il ərzində Azərbaycandan ildə ən azı 1,5 milyard kubmetr qaz almaq barədə böyük müqavilə imzalayıb.

Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, Bakı alternativ bazarları nəzərdən keçirsə də – məsələn SOCAR Türkiyə vasitəsilə Suriyaya illik 1,2 milyard kubmetr qaz ixracına başlayıb – Avropa hələ də əsas prioritetdir.

“Bizim təbii qaz ixracımızın əsas istiqaməti Avropadır”, – Əliyev “Al Arabiya”ya müsahibəsində bildirib. O vurğulayıb ki, Azərbaycan hazırda 10 Avropa ölkəsinə – onlardan səkkizi Aİ üzvüdür – qaz göndərir və Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunun daha da artacağına əmin olduğunu deyib.

Qazda artıma baxmayaraq, Azərbaycanda neft istehsalı on ildən çoxdur ki, azalır. AÇG bloku 2025-ci ilin ilk yarısında 59 milyon barel neft hasil edib (gündə 327 min barel) – bu, ötən ilin 61 milyon barelindən azdır.

Bununla yanaşı, azalma tempi zəifləyir. 2024-cü ilin aprelində istismara verilən 6 milyard dollarlıq ACE platforması hasilatı sabitləşdirməyə yardım edir. Platforma ilin ilk yarısında gündəlik 25 min barelə yaxın hasilat verib və gələcəkdə gündə 100 min barelə qədər artım gözlənilir. Ümumi dövrdə ACE 300 milyon barel neft çıxaracaq.