Qədim dəfnlər "ailə" bağlarının sirrini üzə çıxarır

Qədim dəfnlərin yeni tədqiqi DNT analizi vasitəsilə göstərib ki, prehistorik cəmiyyətlərdə “ailə” anlayışı əvvəl düşünüldüyündən daha mürəkkəb və daha müxtəlif olub.

"PostMedia" xəbər verir ki, tədqiqat "Nature Human Behavior" elmi jurnalında dərc edilib. Alimlər genetik məlumatları arxeoloji kontekstlə — cəsədlərin yerləşdirilməsi, dəfn ritualları və onlarla bağlı artefaktlarla birləşdirərək müəyyən ediblər ki, birgə dəfn olunma heç də həmişə bioloji qohumluğu göstərmir.

Xüsusilə diqqətçəkən məqam odur ki, bəzi qəbirlərdə arxeoloqlar əvvəllər “ailə səhnələri”ni (məsələn, ana uşaqları ilə və ya evli cütlüklər) inamla bərpa etsələr də, genetik analiz bu əlaqələri təsdiqləməyib. Bəzi hallarda yan-yana dəfn olunan insanların ümumiyyətlə qan qohumluğu olmayıb. Bu isə arxeologiyada uzun müddət qəbul edilən və məkan yaxınlığını avtomatik şəkildə qohumluqla əlaqələndirən yanaşmanı sual altına qoyur.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, qədim cəmiyyətlərdə “sosial qohumluq” formaları mövcud olub və bunlar bioloji əlaqələr qədər əhəmiyyətli ola bilərdi. Belə “ailələr” övladlığa götürülmüş uşaqları, müttəfiqləri, eyni icmanın üzvlərini və ya ritual öhdəliklərlə birləşmiş insanları əhatə edə bilərdi. Bu cür strukturlar xüsusilə kiçik icmalarda xarakterik idi, burada yaşamaq üçün əməkdaşlıq qan qohumluğundan daha vacib rol oynayırdı.

Bundan başqa, bəzi hallarda bioloji qohumların əksinə, ayrı-ayrılıqda dəfn edildiyi də müşahidə olunub. Bu isə dəfn praktikalarını tənzimləyən sosial qaydaların mövcudluğunu göstərə bilər: status, cəmiyyətdəki rol və ya müəyyən qrupa mənsubiyyət qohumluqdan daha önəmli ola bilərdi.

Alimlər vurğulayırlar ki, təkcə DNT analizi tam cavab vermir. Arxeoloji kontekst — cəsədin yerləşimi, qəbrin istiqaməti, bəzək əşyaları və ya ritual əşyaların mövcudluğu olmadan insanlar arasındakı münasibətləri tam anlamaq mümkün deyil. Məhz metodların birləşdirilməsi qədim cəmiyyətlərin daha real mənzərəsini ortaya çıxarır: bu cəmiyyətlər sosial baxımdan çevik idi və sadə “valideyn–uşaq” modelinə əsaslanmırdı.

Bu tədqiqat digər regionlarda tapılan nəticələrlə də üst-üstə düşür. Məsələn, anası olmayan qadınla birlikdə dəfn edilən uşaq qrupları və ya ailə deyil, icma kimliyini əks etdirən kollektiv dəfnlər aşkar edilib.